المحقق النراقي

8

تذكرة الأحباب ( فارسى )

1 . فقه فتوايى ؛ شامل : تذكرة الأحباب ، مناسك حج ، خلاصة المسائل ، رسالهء عمليه ، وسيلة النجاة ، حاشيهء تحفهء رضويه . 2 . سؤال و جواب فقهى : رسائل و مسائل . 3 . فقه استدلالى ؛ شامل : مستند الشيعة ، حاشيهء شرح لمعه . مهم‌ترين و شناخته‌شده‌ترين اثر فقهى وى همان مستند الشيعة است كه به خاطر فروعات فقهى بديع و اسلوب و دقت نظر علمى ، در ميان فقه‌پژوهان از جايگاه رفيعى برخوردار بوده و هست . شايد علت اصلى كثرت و نو بودن فروعات در مستند به خاطر تتبّع ملا احمد در فقه فتوايى و آشنايى وى با مسائل و پرسش‌هاى مختلف فقهى باشد ، امرى كه جز با سنجش و تطبيق همهء آثار فقهى وى به دست نخواهد آمد و به دليل خطى بودن بسيارى از اين آثار ، تا كنون براى بسيارى از محقّقان نامعلوم مانده است . دربارهء اثر حاضر : زمان نگارش : اين كتاب از جمله نخستين آثار و تأليف‌هاى ملا احمد و تاريخ تأليف آن به سال 1212 ه - ق ، مقارن آغاز سلطنت فتحعلى شاه قاجار و مصادف با رحلت علّامهء بزرگوار سيد مهدى بحر العلوم رحمه اللّه مىباشد . ملا احمد در سنّ بيست و هفت سالگى پس از بازگشت از سفر نجف اشرف كه به همراه پدر رفته بود ، اين كتاب را نگاشته است . پيش از آن ، در ابتدا به سال 1208 ، در نجف اشرف عين الاصول را تأليف مىكند و سپس ، بر تحفهء رضويهء پدر حاشيه مىزند « 1 » . هدف از تأليف : چنان كه قبلا نيز يادآور شديم ، برخى از آثار ملا احمد در تكميل آثار و مصنّفات علمى پدرش ملا مهدى نراقى بوده است . تذكرة الأحباب نيز از همين مقوله مىباشد كه وى آن را در تكميل تحفهء رضويّه و حاشيهء آن نگاشته است ؛ زيرا آن كتاب در مسائل طهارت و نماز بوده و ملا احمد در تذكرة الأحباب ديگر ابواب عبادات ، شامل مباحث روزه ، زكات و خمس را براى مقلّدان خود برمىشمارد « 2 » . زبان و مخاطب كتاب : نگاشتن فقه به زبان فارسى در دورهء صفويان رواج يافت و با كم رنگ شدن فعاليت حوزه‌هاى علميّهء شيعى در ايران ، در اواخر عصر صفوى و اوايل عصر قاجار ، فقه فارسى نيز در انزوا قرار گرفت . فارسىنويسى فقه در عصر صفوى آن قدر به كمال خود رسيده بود كه مىبينيم مير داماد كتاب فقهى استدلالى خود شارع النجاة را نيز به زبان فارسى تأليف مىكند و رساله‌هاى مختلف تك نگارى در موضوعات نماز جمعه ، جهاد و . . . نيز كه عموما استدلالى و پژوهشى بوده‌اند ، در اين عصر بسيار بروز و ظهور پيدا مىكنند . پس از يك دوره ركود ، ملا مهدى و ملا احمد نراقى با نثر فارسى بسيار شيوا و آراستهء خود ، و به فراخور فهم عامهء مردم ، به دور از زبان تخصّصى علمى ، به احياء فقه فتوايى

--> ( 1 ) در تذكرة الأحباب ، ص 15 و 113 ، از حاشيه‌اش بر تحفهء رضويه ياد مىكند . ( 2 ) ر . ك : اثر حاضر ، مقدّمهء مؤلف ، ص 15 .